جرقه‌ای در تاریکی: وقتی کار از دست می‌رود از خشم تا خرد یک روز سه‌شنبه، حدود ساعت ۱۰ صبح بود. در دفتر کارم نشسته بودم و داشتم روی ساختار مدلی برای توسعه رهبری کار می‌کردم که صدای در زدن ناگهانی و محکم، رشته افکارم را پاره کرد. قبل از اینکه بگویم «بفرمایید»، «ارسلان» وارد شد. چهره‌اش سرخ شده بود، نفس‌نفس می‌زد و برگه یا پوشه‌ای که در دست داشت را تقریباً روی میز من کوبید. ارسلان یکی از مستعدترین و پرکارترین مدیران میانی مجموعه‌ای بود که به آن‌ها مشاوره و منتورینگ می‌دادم. او ماه‌ها روی پروژه‌ای استراتژیک برای استقرار سیستم مدیریت دانش و بهینه‌سازی فرآیندها کار کرده بود؛ پروژه‌ای که تمام انگیزه و اعتبار حرفه‌ای‌اش را پای آن گذاشته بود. بدون مقدمه و با لحنی پر از خشم و سرخوردگی گفت: «آقای دکتر! مگر من چه کم گذاشته بودم؟ مگر من بلد نبودم؟ چرا وسط کار، درست وقتی به نیمی از راه رسیدیم، پروژه را از من گرفتند و دادند به تیم "ب"؟ مگر من چه خطایی کرده بودم؟» او سپس شرح داد که چگونه با شنیدن این خبر، مستقیم و با «توپ پر» به دفتر مدیرعامل رفته، بحث شدیدی میان آن‌ها شکل گرفته و در نهایت با تلخی و لحنی تند دفتر را ترک کرده است. وقایع دردناک بعدی هم به سرعت اتفاق افتاده بودند: سردی روابط، ضربه شدید به اعتمادبه‌نفس ارسلان، توقف همکاری سازنده میان دو تیم، و ایجاد یک جو پنهانکاری و شایعه در کل سازمان. ارسلان در آتش خشم و احساس بی‌عدالتی می‌سوخت. او موضوع را کاملاً شخصی، ناشی از بی‌کفایتی خود یا غرض‌ورزی مدیران می‌دید. 💡 نکته کلیدی این بخش سازمان‌ها پر از رفتارهای واکنشی هستند. وقتی ضربه احساسی به فرد وارد می‌شود، اولین تمایل او، شخصی‌سازی مسئله و پاسخ هیجانی است. نقش منتور در اولین قدم، ایجاد یک «فضای امن» برای تخلیه هیجان و سپس تغییر زاویه دید فرد از «احساس قربانی بودن» به «تحلیل‌گر سیستمی» است. ۲. یادمانِ «تنسی تاکسیدو»؛ آیا سؤالات درستی می‌پرسیم؟ همان‌طور که ارسلان با هیجان صحبت می‌کرد و منتظر بود من هم با او هم‌نوایی کنم و مدیرش را محکوم کنم، ناگهان خاطره‌ای قدیمی در ذهنم زنده شد: کارتون تنسی تاکسیدو و چاملی! یادتان هست؟ تنسی (پنگوئن ساده‌لوح و عجول) و چاملی (گراز ماهی) هر بار که در پارک حیات‌وحش با مشکلی مواجه می‌شدند، سراغ «آقای وپّی» (Mr. Phineas J. Whoopee) می‌رفتند؛ همان شخصیت دانایی که کمد مخصوصی پر از وسایل داشت. وقتی آن‌ها با عجله و سردرگمی مشکل را مطرح می‌کردند، آقای وپّی تخته‌سیاه بازشونده‌اش را پایین می‌کشید و با یک سؤال یا توضیح ریشه‌ای، اصل مسئله را برایشان بشکافی می‌کرد و می‌گفت: «تنسی، داری اشتباه نگاه می‌کنی!» به ارسلان نگاه کردم. آرام‌تر شده بود اما هنوز چشم‌انتظار پاسخ بود. به پشتی صندلی تکیه دادم، نگاهی عمیق به او انداختم و این سؤال قدرتمند باز را پرسیدم: «ارسلان، اگر این اتفاق اصلاً ربطی به توانایی فکری یا انگیزه تو نداشته باشد، سیستم سازمان چه قصدی از این تغییر ناگهانی داشته که تو هنوز آن را ندیده‌ای؟» ارسلان لحظه‌ای سکوت کرد. نگاهش از من برگشت و به نقطه‌ای روی دیوار دوخته شد. چند ثانیه طول کشید. این دقیقاً همان «نشانه سؤال درست» بود: به فکر رفتن و تأمل مخاطب......... More